Ενιαίο Ταμείο στα ΜΜΕ

blog εκπρόσωπου της ΕΣΠΗΤ στο ΕΤΑΠ-ΜΜΕ

Το Γραφείο Προϋπολογισμού της Βουλής για το Ασφαλιστικό


20140728pbogr085x120Η δεύτερη τριμηνιαία έκθεση για το 2014 από το Γραφείου Προϋπολογισμού της Βουλής (Απρίλιος – Ιούνιος 2014) η οποία δημοσιοποιήθηκε τη Δευτέρα 28 Ιουλίου, περιέχει σημαντικά στοιχεία για το Ασφαλιστικό (σελ. 39-46) και «επιχειρεί να περιγράψει» το τοπίο μετά από τη… «μεταρρύθμιση του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης» που φαίνεται ότι θα υλοποιηθεί σταδιακά τους επόμενους μήνες:

Αναλυτικά, το τμήμα της έκθεσης:

«Μεταρρυθμίσεις που επηρεάζουν την πορεία της δημοσιονομικής προσαρμογής

2.1 Η αναγκαιότητα μεταρρύθμισης του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης

Η κοινωνική ασφάλιση αποτελεί τον επίσημο θεσμό Κοινωνικής αλληλεγγύης και αναδιανομής του εισοδήματος τόσο μεταξύ εισοδηματικών ομάδων όσο και μεταξύ διαφορετικών γενεών. Η κοινωνική ασφάλιση μέχρι πρότινος βασιζόταν στις εισφορές των εργαζομένων, στις εισφορές των εργοδοτών, στις αποδόσεις από την κεφαλαιοποίηση των εισφορών σε αποθέματα και στις κρατικές εισφορές. Το σύστημα όμως αυτό από την αρχή της πορείας του, αποτέλεσε ένα σύστημα χωρίς συνοχή και αποτελεσματική κάλυψη, με ταυτόχρονη έλλειψη κανόνων κοινωνικής δικαιοσύνης και έλλειψη αυτοτέλειας καθώς και μια έντονη γραφειοκρατική και διοικητική δομή. Η σημερινή κατάσταση με την δυσλειτουργία του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί αν εξαρχής είχε δημιουργηθεί ένα ενιαίο ασφαλιστικό καθεστώς και όχι μια σειρά από συστήματα κύριας, επικουρικής και συμπληρωματικής ασφάλισης (Την δεκαετία του 1990 κατεγράφησαν 200 ασφαλιστικά ταμεία, το 2008 5 κύριας ασφάλισης, 6 επικουρικής και 2 πρόνοιας).

Με το πέρασμα των χρόνων οι εισφορές των εργαζομένων ακολούθησαν αυξητική πορεία χωρίς όμως αντίστοιχη παροχή υπηρεσιών. Mε βάση τα στοιχεία της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Προσωπικού Οργανισμών Κοινωνικής Πολιτικής το ασφαλιστικό σύστημα παρουσιάζει τα εξής χαρακτηριστικά (popokp.gr):

20140728pbogr04

Τα αποθεματικά των ασφαλιστικών ταμείων κατέχουν ένα μεγάλο μερίδιο συμμετοχής για την σημερινή κατάσταση των ταμείων. Αρχικά δεσμεύτηκαν στην Τράπεζα της Ελλάδος με τον Ν.1611/1950, με μηδενικές αποδόσεις και χωρίς την εφαρμογή του επίσημου επιτοκίου. Στην συνέχεια τα αποθεματικά των ταμείων τοποθετήθηκαν σε τίτλους δημοσίου, ενώ με το Ν.2042/1992 τα ασφαλιστικά ταμεία συμμετέχουν και στο χρηματιστήριο με την ίδρυση ανώνυμων εταιρειών διαχείρισης αμοιβαίων κεφαλαίων. Οι παραπάνω κινήσεις καθώς και η πρόσφατη φούσκα των δομημένων ομολόγων στοίχισε στα ασφαλιστικά ταμεία μεγάλες απώλειες οι οποίες συνέβαλλαν στον πολλαπλασιασμό των προβλημάτων του συστήματος (€ 7 δισ. απώλειες από την κρίση του 1999-2002, 2008-2009).

Η σημερινή οικονομική κρίση καθώς και η σύνδεση της κοινωνικής ασφάλισης με το κοινωνικό κράτος δεν ευνοεί την οικονομική βιωσιμότητα του συστήματος. Όπως δεν ευνοούν και τα προβλήματα που συνδέονται με την χρηματοδότηση των ταμείων.

ΠΙΝΑΚΑΣ 5: Προβλήματα που συνδέονται με τη χρηματοδότηση των ταμείων
Η εισφοροδιαφυγή και οι οφειλόμενες βεβαιωμένες εισφορές
Η ανασφάλιστη εργασία
Η μείωση της πραγματικής αξίας των μισθών
Οι διαδοχικές ρυθμίσεις οφειλόμενων εισφορών
Η χρηματοδότηση από τις κρατικές εισφορές
Πηγή: Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Προσωπικού Οργανισμών Κοινωνικής Πολιτικής

Η εισφοροδιαφυγή αποτελεί ένα σημαντικό ζήτημα το οποίο μεσούσης της σημερινής κρίσης διογκώνεται όλο και περισσότερο. Οι εισφορές που δεν καταβάλλονται φτάνουν στο 30% στο ΙΚΑ που πρακτικά σημαίνει ότι 1 στις 3 βεβαιωμένες εισφορές δεν εισπράττεται. Το 2010 οι απώλειες στο ΙΚΑ έφτασαν τα € 6 δισ. Επίσης στον ΟΑΕΕ οι οφειλές αγγίζουν τα € 4 δισ. και € 1 δισ. στον ΟΓΑ (μαζί με άλλα ασφαλιστικά ταμεία). Η εισφοροδιαφυγή παρά την θέσπιση κυρώσεων (Ν.86/1967) δεν αντιμετωπίζεται. Πρόκειται για έναν ανεφάρμοστο νόμο που τελικά επιβραβεύει αντί να τιμωρεί τους ασυνεπείς και με αυτόν τον τρόπο ωθεί και τους οικονομικά συνεπείς προς την ίδια κατεύθυνση (Η Βουλγαρία το 2010 εισήγαγε την ποινικοποίηση της εισφοροδιαφυγής). Η διαχρονική συσσώρευση των οφειλών άλλα και ο πρόσφατος νόμος 3863/2010 για την ρύθμιση των οφειλών δεν λύνει το πρόβλημα.

Παράλληλα η ανασφάλιστη εργασία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο καθώς ένας στους τέσσερις εργαζόμενους δουλεύει χωρίς την καταβολή εισφορών από τον εργοδότη (το 2012 36%). Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα τα ασφαλιστικά ταμεία να καταγράφουν απώλεια της τάξης των € 6 έως 8 δισ. ανά έτος (Η Ελλάδα κατέχει την δεύτερη θέση μετά την Βουλγαρία στην ΕΕ27).

Η κρατική χρηματοδότηση θα μειώνεται όλο και περισσότερο με δεδομένη την ύφεση και την ανεργία που κινείται σε υψηλά επίπεδα. Ειδικότερα, με βάση το μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα 20152018, η κρατική χρηματοδότηση προς την κοινωνική ασφάλιση αγγίζει το ποσό των € 8,6 δισ. ετησίως σε σχέση με το 2012 που ήταν € 15 δισ. και € 21 δισ. το 2011. Συνεπώς είναι λογικό να πρέπει να ζητηθούν νέοι πόροι είτε να περικοπούν περισσότερο οι δαπάνες. Η μονομερής όμως πρακτική της περικοπής των μισθών και συντάξεων δεν λύνει το ζήτημα της βιωσιμότητας του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης. Σύμφωνα με την αναλογιστική μελέτη του Ινστιτούτου Εργασίας για την περίοδο 20132050, προκειμένου το σύστημα να ανταποκριθεί το 2016 χρειάζεται € 950 εκατ. από εργοδότες, ασφαλισμένους και από το κράτος. Το 2017 θα χρειάζεται επιπλέον € 1,88 δισ., το 2018, € 2,14 δισ., το 2019 2,40 δισ. και € 2,67 δισ. το 2020 (Έκθεση του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, 2013).

Επιπλέον τίθενται ερωτήματα σχετικά με τις 350.000 εκκρεμείς αιτήσεις για συντάξεις και εφάπαξ από τα ταμεία στο σύνολο τους. Πιο συγκεκριμένα πρέπει να καταβληθούν € 3 δισ. ευρώ. Η καθυστέρηση στην απονομή των συντάξεων είναι μεγάλη λόγω έλλειψης προσωπικού και τεχνογνωσίας όπως και έλλειψη σωστής και οργανωμένης μηχανογράφησης. Να σημειώσουμε εδώ ότι το ΙΚΑ με δυσκολία καταφέρνει να συγκεντρώνει τα € 880 εκατ. κάθε μήνα για τις συντάξεις του ταμείου.

Τα ελλείμματα των ταμείων για το 2014 προβλέπονται πάνω από € 2 δισ. χωρίς όμως να περιλαμβάνουν την μείωση των εισφορών κατά 3,9%, την περικοπή των κοινωνικών παροχών και της κρατικής επιχορήγησης η οποία κινείται σε καθοδική τροχιά, καθώς και τις ωφελούμενες συντάξεις και εφάπαξ. Η εικόνα των ελλειμμάτων έχει ως εξής (Βλ. http://nextdeal.gr/ειδήσεις/κοινωνικήασφάλιση/olesoiallagespoyerchontaistoasfalistiko.html):

20140728pbogr06

Σύμφωνα με στοιχεία της έκθεσης του Ενιαίου Συστήματος Ελέγχου και Πληρωμών «ΗΛΙΟΣ» για τον Ιούνιο 2014, καταγράφεται μείωση των επικουρικών αλλά και των κύριων συντάξεων, ενώ από το 2015 μπαίνει σε εφαρμογή η βασική σύνταξη έως € 360 το μήνα.

Ο αριθμός των συνταξιούχων ανέρχεται 2.657.568. Από αυτούς, 1.769.695 λαμβάνουν μηνιαίες συντάξεις έως € 800. Η κύρια σύνταξη λόγω θανάτου κυμαίνεται από € 313,86 έως € 687,65 το μήνα. Οι συντάξεις λόγω αναπηρίας κυμαίνονται κατά μέσο όρο σε € 379,09 έως € 666,83.

Τέλος όσο αφορά τις επικουρικές συντάξεις η κυβέρνηση θα προβεί σε νέα μείωση κατά 5,2%. Οι επικουρικές συντάξεις λόγω γήρατος κυμαίνονται κατά μέσο όρο στα € 190,7, οι επικουρικές λόγω θανάτου κατά μέσο όρο € 116,54 ενώ οι επικουρικές λόγω αναπηρίας σε € 156,31 (Υπουργείο Εργασίας , Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας , Ενιαίο Σύστημα Ελέγχου & Πληρωμών Συντάξεων, «ΗΛΙΟΣ», Μηνιαία Απεικόνιση Συνταξιοδοτικών Παροχών & Προνοιακών Επιδομάτων , έκθεση 13η , Ιούνιος 2014).

Η δαπάνη για τις επικουρικές συντάξεις το 2017 θα πρέπει να συρρικνωθεί κατά € 464 εκατ. γεγονός που σημαίνει ότι η μέση σύνταξη θα διαμορφωθεί στα € 170 (θα εφαρμοστεί αρχικά στο ενιαίο επικουρικό ταμείο του ιδιωτικού τομέα).

20140728pbogr07

Επιστρέφοντας στους παράγοντες που συνεισέφεραν στην κρίση των ασφαλιστικών ταμείων, διαπιστώνουμε ότι η δημογραφική γήρανση επηρεάζει αρνητικά την κοινωνική ασφάλιση και το αντίστροφο. Τα κύρια χαρακτηριστικά της δημογραφικής γήρανσης είναι η αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης και η μείωση των γεννήσεων.

Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να αυξάνεται ο αριθμός των συνταξιούχων και να μειώνεται ο αριθμός των εργαζομένων, δημιουργώντας προβλήματα όσο αφορά την ανταποδοτικότητα μεταξύ των γενεών. Εάν προσθέσουμε και τον υψηλό δείκτη ανεργίας, τουλάχιστον έως το 2020, οι συνταξιοδοτικές δαπάνες θα αυξάνονται αλλά δεν θα υλοποιούνται δεδομένης της δημοσιονομικής πειθαρχίας.

Μιλώντας για την δημογραφική γήρανση, να αναφέρουμε σε αυτό το σημείο τον δείκτη εξάρτησης που δείχνει την επιβάρυνση των ενεργών ατόμων με μη οικονομικά ενεργά άτομα η οποία και διογκώνεται συνεχώς. Ο δείκτης ολικής γονιμότητας επίσης μας δείχνει, ότι οι γεννήσεις μειώνονται συνεχώς. (Πίνακας 8,9), (Διάγραμμα 21), (Διάγραμμα 22).

20140728pbogr08

20140728pbogr09

20140728pbogr21

Ένας άλλος παράγοντας που επιδρά αρνητικά στην κοινωνική ασφάλιση, είναι τα ιδιαιτέρα υψηλά ποσοστά ανεργίας και ιδιαίτερα το ποσοστό των ατόμων που βιώνουν την μακροχρόνια ανεργία. Ταυτόχρονα η όλο και μεγαλύτερη πρακτική της μερικής (Πώς οι μερικά απασχολούμενοι θα θεμελιώσουν συνταξιοδοτικά δικαιώματα, επιπλέον το 65,2% επιλέγει την μερική απασχόληση αφού δεν βρίσκει πλήρη) και εκ περιτροπής εργασίας καθώς και η ευελιξία της εργασίας δεν εξομαλύνουν την κατάσταση. Πλέον η κοινωνική ασφάλιση δεν συνδέεται με την παραδοσιακή σχέση εργασίας που είναι η μισθωτή εξαρτημένη ούτε με το καθεστώς της πλήρους απασχόλησης (από 79% το 2009 σε 45% το 2012).

Όλα τα παραπάνω φανερώνουν την ανάγκη αναδιάρθρωσης του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης (Πρέπει να αναφέρουμε ότι υπεγράφη από τον υπουργό εργασίας, κοινωνικής ασφάλισης και Πρόνοιας η ενεργοποίηση του συστήματος «ΑΤΛΑΣ »μέσω του οποίου θα θεωρούνται τα βιβλιάρια υγείας των ασφαλισμένων. Επίσης, λειτουργεί το σύστημα «ΗΛΙΟΣ» για την ενημέρωση και την παρακολούθηση των συντάξεων, το σύστημα «ΕΡΓΑΝΗ» που αφορά την καταγραφή της μισθωτής απασχόλησης καθώς και το σύστημα «ΑΡΤΕΜΙΣ» που αναφέρεται στην καταγραφή των ελέγχων για την αδήλωτη εργασία).

Το 2015 προβλέπεται η ενοποίηση των ταμείων σε ένα Εθνικό ταμείο που θα αφορά όλους τους ασφαλισμένους και συνταξιούχους (συνολικά 11,5 εκατ.). Αρχικά προβλέπεται ενοποίηση των ταμείων υπό το ΙΚΑ, με ταυτόχρονη αναδιοργάνωση των υπηρεσιών του οργανισμού. Επιπλέον, στο ΙΚΑ θα μεταφερθούν και ο ΟΑΕΕ αφού πρώτα ενοποιηθεί με το ταμείο των νομικών και των μηχανικών. Στη συνέχεια, και ο ΟΓΑ θα μετατραπεί σε Ενιαίο Ταμείο Επικουρικής Ασφάλισης. Όσο για τις συντάξεις προβλέπεται η χορήγηση από το 2015 της βασικής σύνταξης των 360 ευρώ όλων των φορέων κοινωνικής ασφάλισης εκτός ΕΤΑΑ , ΕΤΑΠ,ΜΜΕ σε συνδυασμό με την αναλογική (Νόμος Λοβέρδου – Κουτρουμάνη , Ν.3863/2010).

Στο σημείο αυτό να αναφέρουμε και το νέο «ΛΑΦΚΑ», που εγκαινιάζει την κλιμακούμενη εισφορά 3%10% επί της σύνταξης, που θα τηρείται σε ταμείο αποθεματικού με οικονομική αυτοτέλεια (Πίνακας 10) (Με την ονομασία,« ΑΚΑΓΕ, Ν.3655/2008»).

Επιπρόσθετα, τα εφάπαξ των ταμείων των δημοσίων υπαλλήλων, σύμφωνα με τον Υπ. Εργασίας κ. Γ. Βρούτση, εκτιμάται ότι θα μειωθούν κατά 12%15% (Βλ. http://www.efsyn.gr).

20140728pbogr22

20140728pbogr10

Όσον αφορά το ποσοστό αναπλήρωσης των συντάξεων και σύμφωνα με την Έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος, προβλέπονται σημαντικές μειώσεις ως το 2020 με το ποσοστό αναπλήρωσης να περιορίζεται σε 48,5% (Σήμερα βρίσκεται μεταξύ 45%-55%).

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό τα ταμεία να γίνουν οικονομικά βιώσιμα προκειμένου να είναι σε θέση να ανταπεξέλθουν στις υποχρεώσεις που έχουν προς τους πολίτες. Εκτός από την ενοποίηση των ταμείων, εξίσου σημαντικό είναι η στήριξη της εργασίας και η καταπολέμηση της ανεργίας καθώς και η εξεύρεση πόρων, έτσι ώστε να αυξηθούν τα έσοδα των ταμείων. Τα αποθεματικά, όπως αναφέραμε κατασπαταλήθηκαν διαχρονικά και τώρα πρέπει να βρεθούν νέοι πόροι που να δημιουργήσουν καινούργια. Οι πόροι μπορεί να προέρχονται από:
• Ειδική εισφορά στις χρηματιστηριακές συναλλαγές
• Ειδικούς φόρους από τυχερά παιχνίδια που θα αφορούν είτε τους συμμετέχοντες είτε τις επιχειρήσεις που πωλούν υπηρεσίες τυχερών παιχνιδιών
• Πόροι από δημόσια έργα και κρατικές προμήθειες
• Ειδική έκτατη εισφορά επί του συνόλου των συναλλαγών των πιστωτικών ιδρυμάτων
• Ένα ποσοστό από έσοδα που προέρχονται από ποινές και πρόστιμα
• Ένα ποσοστό από την ρύθμιση των ημιυπαίθριων χώρων ή ποσοστό από τις αλλαγές στις αντικειμενικές αξίες των ακινήτων
• Ορθολογική αξιοποίηση της ακίνητης περιούσιας των ταμείων
• Ένα ποσοστό από τις αποκρατικοποιήσεις που θα λάβουν χώρα
• Κοινωνικό ασφαλιστικό φόρο –κοινωνικός ΦΠΑ (Ανασυγκρότηση και χρηματοδότηση της ασφάλισης υγείας ,Το εγχείρημα του Εθνικού Οργανισμού Παροχής Υπηρεσιών Υγείας (ΕΟΠΥΥ), Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας, Αθήνα, Αύγουστος 2012)

Ο κοινωνικός ασφαλιστικός φόρος αναφέρεται στην μακροοικονομική πολιτική του κοινωνικού ασφαλιστικού φόρου επί της προστιθέμενης αξίας. Πρόκειται για έσοδα που προκύπτουν από τον ΦΠΑ και ουσιαστικά συνδέεται με την αντικατάσταση μέρους των ασφαλιστικών εισφορών από το ΦΠΑ. Να σημειωθεί εδώ, ότι δεν μιλάμε για αύξηση του ΦΠΑ αλλά για καθορισμό ενός μέρους του ως έμμεσου ειδικού φόρου και την απορρόφηση του από την κοινωνική ασφάλιση. Ο κοινωνικός ΦΠΑ μπορεί να συνεισφέρει αρκετές και σημαντικές εισροές στον ΕΟΠΥΥ/ΠΕΔΥ. Όμως να τονίσουμε ακόμα, ότι είναι δόκιμο η υλοποίηση αυτού του μέτρου να αφορά σε συγκεκριμένα προϊόντα έτσι ώστε η κατανάλωση τους να μην επιδεινώνει την υγεία του πληθυσμού.

Συμπερασματικά, η κατάσταση είναι ιδιαίτερα δύσκολη, και με το υπάρχον οικονομικό κλίμα και τον δημοσιονομικό περιορισμό, κάθε κίνηση προϋποθέτει σωστό σχεδιασμό και χρονοδιάγραμμα. Η δομή των ασφαλιστικών ταμείων ήταν και είναι ιδιαίτερα περίπλοκη με κατακερματισμένη διαχείριση. Η μεταρρυθμιστική διαδικασία είναι δραματικά αργή, ενώ όσα ταμεία τελικά ενοποιηθήκαν, στην ουσία διατηρούν την οικονομική και λογιστική ανεξαρτησία τους. Επίσης ο έλεγχος των δικαιούχων επιδομάτων και η οικονομική διαχείριση καθορίζεται σε επίπεδο ταμείου (με την απουσία μάλιστα κατάλληλων πληροφοριακών συστημάτων) (Καθορισμός χρονοδιαγράμματος για την ενοποίηση των πληροφοριακών συστημάτων που έχουν συγχωνευτεί με τους Ν.3371/2005, Ν.3655/2008,Ν.3863/2010).

Για πολλά χρόνια, δεν είχαν τεθεί στόχοι για την βελτίωση της εσωτερικής διαχείρισης, της παραγωγικότητας και της αναβάθμισης των παρεχόμενων υπηρεσιών καθώς και την αξιολόγησή τους. Με την εφαρμογή του νόμου για την μεταρρύθμιση στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, αναφέρεται ότι τα ΚΕΠ θα αναλάβουν να εξυπηρετούν ασφαλισμένους, όπως επίσης θα δέχονται αιτήσεις και για το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα όταν αυτό εφαρμοστεί και εδώ τίθεται το ερώτημα με τι προσωπικό και με τι συστήματα θα καταφέρουν τα ΚΕΠ να χειριστούν ένα τέτοιο ζήτημα.

 

* Σύνδεσμοι:

Γραφείο Προϋπολογισμού Βουλής (pbo.gr)

Advertisements

Written by gr.mme.observer

30 Ιουλίου 2014 στις 3:13 μμ

Αναρτήθηκε στις ασφάλιση γενικά

Tagged with , ,

Αρέσει σε %d bloggers: